Üstün yetenekli çocukların doğumlarından başlayıp hayatlarının geri kalanlarında devam eden kendilerine özgü, akranlarından farklılaşan özellikleri vardır. Bu özellikleri genel olarak fiziksel, bilişsel, ahlaki, sosyal ve kişilik özellikleri olarak ele alabiliriz. Bununla birlikte birçok araştırmacı üstün yeteneklilerin özelliklerine yönelik farklı sınıflandırmalar yapmışlardır. Cohn (1981), zihinsel, sanatsal, sosyal yönlerden bir sınıflandırma yapmıştır.  Şenol (2011) ise, üstün yeteneklileri bedensel, zihinsel, kişilik, duyarlık, sosyal özellikleri bakımnıdan sınıflandırmıştır. Genel olarak bedensel, zihinsel, sosyal ve kişilik gelişimi yönlerinden farklılık gösteren üstün yetenekli çocukların bu özellikleri alanyazında aşağıdaki gibi sınıflandırılmaktadır.

 

Üstün Yetenekli Bireylerin Bedeni Özellikleri

Üstün yetenekli bireylerin doğumlarından itibaren akranlarından farklılık göstedikleri birçok özelliklerinden birisi bedeni özellikleridir. Ataman (1998), üstün yetenekli bebeklerin doğumlarında diğer bebeklerden daha ağır ve uzun olduğunu ifade etmektedir. Bununla birlikte üstün yetenekli çocuklar erken yürür, konuşurlar ve küçük kas beceileri daha çabuk gelişir (Akarsu, 2004b; Gross, 1999; Tuttle & Becker, 1980). Üstün yetenekli çocuklar akranlarına göre daha az rahatsızlık geçirirler ve görünüşleri daha iyidir (Durr, 1960). Davaslıgil (2004), üstün yetenekli çocukların bedeni gelişimlerine ilişkin genel olarak gebelik dönemlerinden başlayarak doğumdan sonraki süreçte iyi beslendikleri, genellikle hareketli oldukları, el ayak koordinasyonunun akranlarından daha gelişmiş olduğu, duyu organlarının daha keskin olduğu, bebeklik dönemlerinde uyaranlara akranlarından çok daha fazla tepkilerde bulunduklarını ifade etmektedir. Üstün yetenekli çocukların bedeni olarak aşırı duyarlı olmaları dikkate değer farklı bir özelliğidir (Ataman, 1984; Smutny, 1998).

 

Üstün Yetenekli Bireylerin Zihinsel Özellikleri

Üstün yetenekli çocukların akranlarından farklılaşan en önemli özelliği zihinsel özellikleridir. Zihinsel kapasitelerinin işleyişinin bir sonucu olarak ortaya çıkan bu özellikler gözle görülür ölçüde kendilerini belli etmektedir. Davaslıgil’e (2004) göre, üstün yetenekli çocuklar nitel ve nicel olarak farklı düşünebilme yeteneğine sahiptirler ve hızlı çalışan hafızaları vardır. Bununla birlikte gördükleri, duydukları bir şeyi kolay unutmazlar, ilişkileri kolay bulur ve yorumlarlar, kolaylıkla neden sonuç ilişkileri kurabilirler ve bitip tükenmek bilmeyen öğrenme istekleri vardır. Bununla birlikte soyut kavramlara karşı daha ilgilidirler.

Üstün yetenekli çocuklar zihnen sürekli faal olmak isterler, ilgisiz gibi görülen işlemler arasında ilgi kurarlar. Mantıksal muhakeme yeteneklerini ve yaratıcılıklarını kullanıp karmaşık sorunlara özgün çözümler üretebilirler. Bilgi transfer ve sentezlerini kolay ve hızlı bir şekilde yaparlar. Yaşının üstünde işlevsel kavrama yeteneğine sahiptirler. Bununla birlikte yüksek düzeyde genelleme yeteneğine sahiptirler (Cutts & Moseley, 2001).

Üstün yetenekli çocukların kelime hazneleri zengindir ve akıcı şekilde konuşurlar. Erken zihinsel faaliyetler (erken okuma, erken yazma vs) görülür, ilgi duydukları konulara daha fazla yoğunlaşırlar ve dikkat süreleri ilgi duydukları konularda her zaman yaşıtlarından daha uzundur (Davaslıgil, Aslan & Beşkardeş, 2000).

Üstün yetenekli çocukların akranlarından farklılaşan zihinsel özelliklerini Çağlar (2004b), alışılan değil farklı alanlara ihtiyaç duymaları ve çok karmaşık düşünebilmeleri olarak ifade etmektedir. Bununla birlikte üstün yetenekli çocuklar herhangi bir problemi çok kısa sürede çözerler (Tucker & Hafenstein, 1997). Doğru yanlış gibi tek sonucu olan soruları sevmezler (Sword,  2001).

 

Üstün Yetenekli Bireylerin Sosyal Özellikleri

Üstün yetenekli çocukların dikkatle ele alınması gereken özelliklerinden birisi de sosyal özellikleridir. Üstün yetenekli çocuklar genel olarak toplum içerisinde sosyal özelliklerinden dolayı dışlanmış ya da garipsenen bireyler olarak algılanmışlardır. Çağlar’a göre (2004b), üstün yetenekli çocuklar risk almaktan kaçınmazlar. Kendinden yaş olarak büyük kişilerle arkadaşlık edeler. Otoriteye az başvururlar. Katılık ve sertlikleri az görülür. Diğer insanlarla uyumlu bir şekilde yaşayabilirler. Herkesi renk, ırk, dinine bakmaksızın olduğu gibi kabul ederler. Kolay dost edinirler ve sorumluluk hisleri yüksektir. Bununla birlikte ait oldukları grupta hep lider olmayı isterler.

 

Üstün yetenekli çocuklar başkalarının yaşantılarına duyarlıdırlar (Silverman, 1993). Liderlik ve rehberlik etme özellikleri ön plandadır (Saban, 2001). Dış dünya ile etkileşimlerinde olgundurlar ve olgunlukları akranlarından ileridir (Robinson, 2008). Üstün yetenekli çocukların sosyal özelliklerinden birisi de ince espri ve şakalar yapma yeteneklerinin olmasıdır (Akarsu, 2001). Abacı (2008), üstün yetenekli öğrencilerin sosyal ve duygusal özelliklerini; kararlı olmaları, adalet gibi değerlere önem vermeleri, kendilerinden büyük insanlarla arkadaşlık etmeleri, ikili ilişkilerde duyarlı olmaları, sabırlı ve azimli olmaları şeklinde ifade etmektedir.

 

Üstün Yetenekli Bireylerin Kişilik Özellikleri

Üstün yetenekli çocukların hızlı gelişim gösterdikleri alanlardan birisi de kişilik özellikleridir. Davaslıgil’e göre (2004), üstün yetenekli çocuklar her şeyi mükemmel yapmak isterler ve kendilerini iyi ifade ederler. Çağlar’a göre (2004b), üstün yetenekli çocuklar kendilerinden emindirler. Başarılı olmak ve amaçlarına ulaşmak onlara büyük zevk verir. Çalışkan, sempatik ve her zaman ilgi odağı halindedirler.

Bununla birlikte üstün yetenekli çocuklar mükemmeliyetçidirler. Bu onların eş zamanlı olmayan gelişimleri ile ilgilidir (Silverman, 1993). Sebatkâr, sabırlıdırlar ve kararlı şekilde çalışabilirler (Frank & Dolan, 1982). Kolay şeylerden hoşlanmaz, zor olan şeyleri severler (Gottfried & Gottfried, 1996). Bir işi ayrıntılı yapmak için uzun zaman harcarlar (Johnsen, 2004).

Genel olarak fiziksel, zihinsel, sosyal, kişilik özellikleri gibi başlıklarla ele alınan üstün yetenekli çocukların özelliklerini ana başlıklarıyla şu şekilde sıralamak mümkündür:

Mantıksal düşünebilme

Yaratıcılık

Analojilerde bulunma

Bilinmeyen veya karmaşık süreci bilinenlerle birleştirebilme

Bilgiyi yeni uygulamalara genişletme

Alışılmadık düzeyde kelime bilgisi

Hızlı hâkimiyet

Çeşitli konularda bilgi sahibi olma

Tetik ve dikkatli olma

Kendi kendine öğrenme

Konular arasında mantıksal ilişkiler kurabilme

Sıradışılık

İlgisini çeken konularda sürekli çalışabilme

Rutin görevlerden kısa zamanda sıkılma

Bağımsız şekilde çalışma isteği

Öğretmenlerden az yönlendirme isteme

Mükemmeli arama

Kendini eleştirme

Kendilerine güvenme ve inandıkları konularda inatçı olma

Birçok konuda meraklı olma

Uğraştığı faaliyetlerde orijinal fikirler üretme

Fikirlerini paylaşmada çekingen olmama

Aksaklıkları kabullenmeme (Cutts ve Mooseley, 2001; Heller & Schofield, 2008; Köksal, 2007; Ömeroğlu, 2004; Passow, 2004; Renzulli, 1978; Sak, 2010; Tuttle & Becker,1980).

logo.png
Bize Ulaşın
Bizi Takip Edin

+90 544 44  

UYCEP

89237

  • Facebook
  • Instagram
  • Twitter
  • LinkedIn

Liman Mahallesi, 60. Sokak D:No. 19 T-Mall Karşısı – Liman Mevkii, 07130 Konyaaltı/Antalya

Daha fazla bilgi için bizimle iletişime geçin.

© 2019 Developed and Created By UYCEPTeam. All Rights Reserved