Üstün yetenekli öğrenciler doğumdan itibaren akranlarından farklılık gösterdiği için onlar için zenginleştirme, hızlandırma ve gruplama gibi düzenlemelerle bireysel gelişimlerine katkı sağlanabilir (Clark, 2002; Feldhusen, 1997; Horn, 2002; Hunsaker, 1994; Renzulli,1999). Bu düzenlemelerden,

Gruplama: Gruplamada üstün yetenekli öğrenciler gruplandırma yapılarak kendilerine eş seviyede eğitim olanakları sağlanır. Özel olarak gruplanan öğrencilerin kayda değer başarı gelişimleri sağlanmaktadır (Kitano & Kirby, 1986).

Zenginleştirme: Üstün yetenekli çocuklara kendi akranlarıyla birlikte olduğu ortamda normal programın üstün yetenekli öğrencilerin ihtiyaçlarına göre çeşitlendirilerek düzenlenmesidir (Ataman, 2003; Çağlar, 2004a; Dağlıoğlu, 1995; Davis ve Rimm, 2004; Metin, 1999).

İki tür zenginleştirme yapılmaktadır. Bunlar yatay ve dikey zenginleştirmelerdir. Yatay zenginleştirmede etkinlik çeşidi artırılırken, dikey zenginleştirmede ise konu ile ilgili derinlemesine çalışmalar yapılması söz konusudur (Dağlıoğlu, 2004). Bununla birlikte yarı günlük programlar, özel kurslar, gezi, değişim programları vb gibi uygulamları da vardır (Ataman, 1998). Öğretmen ve ailelerin de hayal güçlerini kullanarak ilginç uygulamaları yaptığı mentorluk de farklı bir zenginleştirme çeşididir (Dowland 2002; Siegelbaum & Rotner 1983). Akademik yarışmalar, yorum becerilerini geliştirici programlar da zenginleştirme çalışmaları içerisinde değerlendirilmektedir (Davis & Rimm, 2004; Smutny, 2001).

Zenginleştirme uyarlamaları üstün yetenekli öğrencilerin öğrenme ihtiyaçlarını karşılamada en işe yarar uygulamalardır (Karnes & Johnson, 1991). Zenginleştirme stratejileri süreç ve içeriğe ilişkin hedefelere ulaşma yöntemleridir. Süreçlerden yaratıcı düşünme, problem çözme, eleştirel düşünme vb. içerikte ise süreçleri ele alan konu ve etkinliklerden bahsedilmektedir (Tekbaş & Ataman, 2004)

Zenginleştirmede normal sınıf modeline zor konuların eklenmesi ve değişik öğrenme alanları ile birleştirilmesiyle üstün yetenekli çocukların ilgileri karşılanabilmektedir (Metin, 1999). Üstün yetenekli öğrenciler bir konuyu derinlemesine ve ayrıntılı öğrenmek istedikleri için konular arasıda bağlantılar yaparak ilişkileri yakalayabilmektedirler. Bu anlamda içeriğin öğrenci ihtiyaçlarına göre düzenlenmesi gerekmektedir (Walker, Hafenstein & Enslow, 1999).

Üstün yetenekli öğrencilerin ihtiyaçlarının karşılanması için etkinlik konularının da ilgi alanlarına girmesi gerekmektedir (Koshy, 2002). Öğrencilerin farklı alanlarda becerilerini geliştirebilmek ve öğrenme çevresini zenginleştirmek için farklı yöntem ve tekniklerden yararlanılmaktadır (Şahin, 2005; Şahin, 2004a). Uygulanan öğretim tekniklerinle öğrenciler belli bilgileri öğrenmek değil, bilgileri nasıl kullanacaklarının becerilerini kazanırlar (Atay, 2009). Bu yöntem ve teknikler ne kadar çeşitlenirse o ölçüde öğretim başarılı olmaktadır. Bunun için uygulanan etkinliklerde yöntem ve tekniklerden ne kadar çok çeşitlilik ve derinlikte yararlanılırsa o derecede başarılı öğretim yapılabilmektedir. Ülkemizde bu yöntem ve teknikleri öğretmenlerin bilmemelerinden dolayı uygulama sorunları görülmektedir (Kıncal, Ergül & Timur, 2007). Kıncal’a göre (2004) öğretmenler, özel alan ve genel kültür ile pedogojik formasyon alanlarında yeterli bilgilere sahip değişime açık bireylerdir. Öğretmenlerin değişimlere ve yeniliklere açık olduğu ölçüde yeni öğretim strateji ve tekniklerinden yararlanabileceklerdir. Öznacar & Bildiren’e göre (2012), üstün yetenekli bireylerde yaratıcılığın gelişmesi için kullanılan teknikler; beyin fırtınası, metafor kullanma, yaratıcı drama, sinektik gibi tekniklerdir.

Üstün yetenekli çocuklar için kullanılan tekniklerden birisi zihinsel haritalama tekniğidir. Bir fikrin detaylandırarak ilişki kurmayı amaçlayan bu yöntemde hem fikirler tek tek, hem de konu bir bütün olarak görülebilir. Özellikle herhangi bir problemin çözümü sürecinde kullanılan bu teknikte bilgiler sembol, şekil vb öğelerle haritalandırılarak kavrama düzeyi artırılmaktadır. Zihin haritalama tekniği üretken düşünmeye imkân tanıyan, öğrenmeyi zevkli ve rahat hale getiren, beynin her iki lobunu da kullanmayı sağlayan, konunun detaylarını görmeyi sağlayan bir teknikdir (Öztürk, 2005). Beynin farklı fonksiyonlara sahip sağ ve sol olmak üzere iki lobu bulunmaktadır. Mantık, matematik, analiz, konuşma, yazma gibi işlemler sol yarıda; yaratıcı düşünme, hayal gücü, renk, şekil gibi işlemler sağ yarıda gerçekleştirilmektedir. Günlük yaşantımızı dikkate alacak olursak birçok eylemimiz sol yarıda gerçekleşmektedir. Bu işlemler sağ yarıdaki işlemlerle birleşecek olursa daha farklı ve bütünsel ürünler ortaya çıkabilecektir (Saygın, 1999).

Benzer bir teknik olan kavram haritaları, öğrencilerin kavramları ve kavramlar arasındaki ilişkileri çizgilerle göstermesidir. Bilginin zihinde görsel olarak düzenlenmesinde etkilidir. Bu teknikte önceki bilgiler ile yeni bilgilerin bağlantılarının kurulmasını sağlanıp, bağlantıların şematize etmekte etkilidir (Demirel, 2002). Kaptan & Korkmaz (2001) kavram haritalarını, fikirlerin görsel ifade edildiği, içerik temelli olduğu, farklı konu ve ilişkilerin sistem içinde gösterildiği teknik olarak ifade etmektedir.

Beyin fırtınası da bir diğer teknik olarak ele alınabilir. Beyin fırtınası Osborn’un dünyaca ünlü bir reklam firmasının başında çalışırken geliştirdiği yaratıcı düşünce tekniğidir. Katılımcıların hayal güçlerini kullandığı yaratıcılıklarının gelişmesini destekleyici bir tekniktir. Amaç, çözüm için çok sayıda özgün fikir üretmektir. Fikirlerin gruplanması ve gelişimi de önemlidir (Rawlinson, 1995).

Başka bir teknik ise yaratıcı dramadır. Osborn (1957) tarafından ilk defa kullanılan yaratıcı drama, bir konuyu doğaçlama gibi teknikler yardımıyla yaşantılardan yola çıkılarak bir grupla canlandırmadır (Adıgüzel, 2006). Öğretme süreci öğrencilere ipuçları sunmak, hayal güçlerini harekete geçirmek, hayal güçlerinin tetikleyicilerini ve kısıtlayıcılarını bulmayı içerir. Yaratıcı drama etkinlikeleri sırasında katılımcılardan sürekli geri bildirim alınır. Bu şekilde etkinlikler daha keyif verici hale gelmektedir. Yaratıcı drama ile yaratıcılık gelişimi sağlanır. Bununla birlikte çalışma ve sosyal gelişim, sözcük dağarcığı, duygu gelişimi, problem çözme becerileri, soyut kavramları somutlaştırma, bireyler arasındaki hoşgörü artar (Üstündağ 2011).

Yaratıcı problem çözme de farklı bir tekniktir. Yaratıcı problem çözme, çözülecek probleme ilişkin çok boyut içeren ve yaratıcı düşünceye ihtiyaç duyan bir tekniktir. Yaratıcı problem çözümünde farklılıkları anlamak, ilişkiler kurmak, yeni fikirler geliştirmek, birleştirmeler ve çözümlemeler yer alır. Problem çözmede ve yaratıcı problem çözmede kullanılacak bazı ortak öğeler vardır. Bunlar: Kuluçka, yargıyı erteleme, olumlu atmosfer, özellikleri listeleme, bilişsel yeterlikleri öğrenmelerine rehberlik etme, çalışmalarına dönüt vermedir  (Senemoğlu, 2012; Şahin, 2004b).

Farklı bir teknik olan örnek olay inceleme, yaşamda karşılaşılabilecek sorun niteliğindeki olaylara katılımcılarla birlikte çözüm yolları bulmadır. Katılımcılar mevcut bilgilerini uygulamada kullanırlar. Örnek olay inceleme büyük bir grup olarak yapılabileceği gibi küçük gruplar halinde de yapılabilir. Örnek olay inceleme ile eleştirel düşünme, problem çözme, karar verme becerilerinin gelişmesi beklenmektedir (Gözütok, 2000).

Üstün yetenekli öğrencilere yönelik hazırlanan programların içeriğinde yer alan yaratıcılık etkinlikleri ile çocuklar aktif duruma geçmektedirler. Yaratıcı etkinliklerle öğrencilerin sosyalleşme düzeyleri gelişmekte ve bu sayede kedilerine güvenleri artmaktadır. Güven duygusu artmış bireyler kendilerini daha rahat ifade edebilmektedir (Tulgay, 1997). Hazırlanan programların içeriklerinde ve onlara uygun aktivitelerde üst düzey düşünme becerisini geliştirme de amaçlanmaktadır (Ataman, 1998; Koshy, 2002).

 

Bu genel çerçevede üstün yetenekli çocuklara yönelik hazırlanmış etkinliklerde aşağıdaki öğelerin yer aldığı görülmüştür;

*Etkinliklerin geliştireceği beceriler; soyut düşünme, kavramlaştırma, sentezleme, tümevarım tümdengelim, keşif ve inceleme, tersine çevirebilme, neden sonuç ilişkilerini kurma, ifade güçlülüğü, düşünme hızı, şüpheci yaklaşım, esneklik, dönüştürme, açımlama, sezgi, sorunları tanımlayabilme, konsantre olma, sorunlara karşı duyarlılık, mantıksal düşünme, analojik düşünme, hayal kurabilme, belirsizliklerden kaçınma, spontanlık, sıradışı bağlantılar, eleştirel düşünme gibi becerilerdir. Etkinliklerde;

*Birbirinden bağımsız konular yerine geniş tartışmaları peşinden getiren konuların yer almaktadır. Bu sayede öğrenciler daha iyi motive olacaktır.

*Zorlayıcı, heyecan verici ve açık uçlu sorularla sorgumlar gerçekleşir. 

*Çeşitli disiplin alanlarıyla bağlantılar yer almaktadır.

*Öğrencilerin ilgili alanlarına göre derinlemesine bilgi edinilir.

*Sonuçların geleneksel parametreler yerine özel parametreler içeren araçlarla değerlendirilmesine olanak tanınır (Black, 2003; Colangelo, 1991; Kaplan, 1986; Öztuna & Gürdal, 2004).

Üstün yetenekli çocuklarda yaratıcılık becerilerinin geliştirmeyi amaçlayan çalışma etkinlikleri, üstün yetenek kuramları ve bu kuramları dayanak kabul eden yöntem ve stratejilerini içermektedir. Bu anlamda kuramlarla uygulanan farklılaştırmalar dâhilinde bazı kazanımlar belirlenmiştir. Bu kazanımlar üstün yetenekli çocukların yaratıcılık becerilerini direk ya da dolaylı olarak geliştirmeyi hedeflemektedir.

Üstün yetenekli çocukların yaratıcılık becerilerini geliştirmeye yönelik sınıf içerisinde uygulanabilecek bazı örnek etkinlikler şu şekilde ele alınabilir;

*Farklı açılardan düşünme becerileri: Mantıksal yapboz benzeri oyunlar, labirentler vb gibi.

*Öteleme becerileri: Bir oyunda çocuğun daha sonra ne olacağını kestirmesini istemek.

*Benzerlik ve zıtlıklar: Karşılaştığı iki kavramın benzerliklerini ve farklılıklarını buldurmak.

*Gruplamalar Yapmak: Farklı kavramlara ilişkin çeşitli gruplar oluşturmak.

*Şartlı Sonuçlar: Eğer …se. Bir şarta bağlı olarak sonuçlar üretilmesini sağlamak.

*İpucu: İpuçları vererek beklenenin dışında yaratıcı düşünceler ortaya koymalarını sağlamak.

*Özellik Değiştirmek: Bir olay, durum vb. ait özelliklerin normalden farklı olarak kullanılmasıyla oluşan sonucun yorumlanmasıdır. Bilinen iki taşıtın özelliklerini değiştirerek yeni bir araç tasarlamak.

*Teknoloji kullanımı: Yeni yazılımlar ile etkili içeriklerin oluşturulmasını sağlamak.

*Bilim ve Doğa İlgisi: Çocukların bilime ve doğa çalışmalarına karşı ilgilerinin karşılanmasıdır.

*Sanat, müzik, el becerileri vb. İlgisi: Sanat, müzik vb. alanlara ilişkin ilgi ve yetenekleri yönünde çalışmaların sağlanmasıdır.

Yaratıcılık becerilerini geliştirici etkinliklerin uygulanmasındaki süreçte de bilimsel inceleme süreci işlemektedir. Burada sorunların farkına varma, çözümler için hipotezler üretme, hipotezleri sınama, sonucu bulma, kabul ya da reddetme basamakları birbirini takip etmektedir. Bu basamaklarını hangi seviyede uygulanacağı çalışılacak konu ile yakından ilişkilidir (Sönmez, 1993). Bu bakımdan sürecin nasıl ilerleyeceğinde etkili olan etmenlerden birisi hızdır. Üstün yetenekli bireylere seviyelerine göre hızda eğitim içerikleri düzenlenmektedir. Müfredat farklılaştırmasının hızlandırma ilkesi sürecin yönetimi açısından önemlidir.

Hızlandırma; Müfredattan hızlı ilerleyen üstün yetenekli çocukların normal sınıflarda ve kendi akranları arasında tutularak üstün çocukların özelliklerine ve eğitim gereksinimlerine cevap verebilecek şekilde çeşitlendirilmesi ve derinleştirilen eğitim programına dâhil edilmesidir (Ataman, 2003; Çağlar, 2004a; Davis & Rimm, 2004; Jones & Stanley, 1993; Metin, 1999). Ülkemizde bir öğrenci eğer okuma, yazma ve temel matematik işlemlerinde gerekli yeterliğe sahipse bir yıl öncesinden okula başlatılması şeklinde uygulama ile hızlandırma yapılmaktadır. VanTassel-Baska (2005),  hızlandırmanın üstün bireylerin motivasyonunu ve zihinsel dinamikliliğini artırdığını ileri sürmektedir.

Hızlandırmada çocuklar eğitim programına çok istekli oldukları için hiç sıkılmamaktadırlar (Maker, 2003). Hızlandırma üstün birey üzerinde belli bir süre sonra sosyal ve duygusal problemler oluşturabilmektedir. Bu daha çok ileri yaşlarda karşılanabileceği için özellikle daha erken yaşlarda hızlandırma tercih edilmelidir (Greenlaw & Intosh, 1988). Hızlandırmada öğrenci yaşıtları ile iletişim kuramadığı ve bağımsız çalışma yeteneğinde kaldığı için belli görüşlerce eleştirilmektedir (Özsoy, Özyürek & Eripek, 2001).

Bu uygulama sınıf atlatma, okula erken başlatma, belli alanlarda üst gruba katılma şeklinde uygulanmaktadır.

Okula erken başlatma; Çocuğun eğitimine normalden erken başlatılmasıdır. Erken gelişen bir öğrenci eğer okula alınmazsa onun gelişimi bu durumdan olumsuz etkilenmektedir. Bununla birlikte erken başlatma sırasında öğrencinin duygusal, bedensel vb. gibi özellikleri çok iyi bilinerek olası sorunlara karşı önlemler alınmalıdır (Smutny, 2001).

Sınıf Atlatma; Okula başladıktan sonraki akademik yeterliği uygun görülen öğrencilerin bir ya da iki üst sınıfa aktarılmasıdır. Üstün öğrenciler üst sınıfa geçerken olası eksikliklerine karşı ayrı bir sınavdan daha geçirilmektedirler. Bununla birlikte öğrencilerin sosyal uyumu da dikkate alınmaktadır. Dikkate alınması gereken diğer alanlar fiziksel yeterlikleri, motivasyonları ve en önemlileri üst seviyede eğitim almak istemeleridir (Davaslıgil, 1995). Smutny (2001), üstün öğrencilerin zihinsel yeterliklerine bakarak sınıf atlatırken bedensel, duygusal gelişim alanlarının da dikkate alınması gerektiğini ifade etmektedir.

Belli Alanda Üst Gruba Katılma; Burada öğrenci ilerlemiş yeteneklerine göre bir ya da iki sınıf üstten derslere katılır (Smutny, 2001). Öğrenci ileri olduğu derslerde kendini geliştirme fırsatı bulurken normal programına akranları ile de devam ettiği için diğer gelişim alanları da olumsuz etkilenmemektedir.

Farklılaştırma, ürün boyutunda içerikte belirtilen ve süreçte kazandırılmaya çalışılan kavramlara ilişkin hayata uygulanabilirliği ifade etmektedir. Hayata dair var olan bir sorunun üstesinden gelebilmek, bir probleme ilişkin parça bütün ilişklilerini kurabilmek için elde edilen beceriler ürün olarak kabul edilmektedir. Bir anlamda kuramsal boyuttaki etkinliklerin analiz ve sentezi ile uygulamaya dönüşmesini içermektedir.

Yaratıcı ürün özgünlüğe sahip olmalıdır. Bir ürün kopya, taklit, benzerlik özelliği gösteriyorsa bu ürün için yaratıcıdır demek mümkün değildir. Yaratıcı ürünün bilişsel, duyuşsal ve devinişsel olarak bütünlük içermesi gerekmektedir (Öznacar &Bildiren, 2012). Bununla birlikte daha önceden ortaya koyulan bir ürüne farklı açılardan yaklaşarak başka bir ürün ortaya koymak ya da eksiklikleri üzerinde çalışarak ürün geliştirmek de bir yaratıcılık örneği olarak değerlendirilmektedir (Sönmez, 1993).

Değerlendirme boyutu, ele alınan boyutların tümünün kapsamını içeren esnek ve kullanışlı bir değerlendirmenin yapılabilmesidir. Ahlaki gelişim basamaklarını da içinde barındıran geleneksel değil, gelenek dışı parametreleri kullanmayı içeren değerlendirme sisteminden oluşmaktadır.

Üstün yetenekli öğrencilerin değerlendirilmesinde; değerlendirme kapsamı, bilginin kapsam ve yeterlik bakımından işe yararlılığı gibi unsurlar ele alınmıştır. Sıradışı Konular Çalışma Etkinlikleri’nin değerlendirilmesinde verilerin toplanması ve analizi, sonuçlardan öneriler oluşturma süreçlerine yer verilmiştir. Çeşitli aşamaları kapsayan öğrencilerin değerlendirme aşamaları şu şekilde ele alınabilir: Değerlendirme amacına göre tasarımını geliştirme, veri toplama ve analizi, sonuçlara erişme ve yorumlanması, öneriler oluşturma.

logo.png
Bize Ulaşın
Bizi Takip Edin

+90 544 44  

UYCEP

89237

  • Facebook
  • Instagram
  • Twitter
  • LinkedIn

Liman Mahallesi, 60. Sokak D:No. 19 T-Mall Karşısı – Liman Mevkii, 07130 Konyaaltı/Antalya

Daha fazla bilgi için bizimle iletişime geçin.

© 2019 Developed and Created By UYCEPTeam. All Rights Reserved